Eerbied, afhankelijkheid en recht als basis 'andere landbouw'
Cees Veerman

Oud minister Cees Veerman voerde tijdens het KBS symposium 'Leven van het land' op 20 november 2009 een pleidooi voor 'andere landbouw' op basis van nieuwe waarden, als alternatief voor schaalvergroting en winstmaximalisatie.

'Er heeft verhuizing en vervreemding plaatsgehad: van het mysterieuze naar het waarneembare, van het ontvangene naar het zelf gevormde, van gerechtigheid naar afgesproken rechten. Mensen zijn vervreemd van waarden.

In de landbouw is 'winst' tientallen jaren - sinds Mansholt -  het oriëntatiepunt geweest. Kostenverlaging vroeg om onophoudelijke schaalvergroting. De huidige vraag is 'Wat dóet dat met het landschap, met dieren, met mensen?' De landbouw was cultuurbedrijf, maar is economisch bedrijf geworden. Nog nooit was er zoveel voedsel zo goedkoop en veilig beschikbaar. We besteden maar 15% van ons inkomen aan voedsel, dankzij de moderne landbouw! Maar 'wat heeft dat gekost?'

Antwoord: de zwakke partners in de schepping, die zich niet konden verweren, hebben de prijs betaald dieren, milieu, gewassen. We zoeken de oplossing nu in betere bestrijdingsmiddelen en betere omstandigheden voor de dieren. Dit is de dominante lijn: op dezelfde wijze doorgaan - met reductie van de negatieve aspecten. Maar er is ook een 'andere landbouw'.

 Hoe gaat de landbouw zich in de EU ontwikkelen? Uit wijsgerige motieven, maar ook uit bijbelse motieven kun je een 'andere landbouw' nastreven. Uit bijbelse inspiratiebron komen de volgende waarden op:
Afhankelijkheid, en van daaruit het ouderwets aandoende ootmoed - wat wijst op een verhouding tussen mens en omgeving.
Verantwoordelijkheid om je in te zetten voor het goede.
Eerbied voor het land omdat het leeft. De aarde die je omploegt ligt vol leven te glinsteren in de zon ... Grootvader kende zijn vee bij naam en leeftijd ...
Gerechtigheid Netjes en eerlijk zaken doen. Zaken doen hoeft niet met papier en contracten. Je bent goed voor je woord, de ander ook. De kern is 'Vertrouw je de ander?'

Dit zijn de zachte waarden en tere krachten die zich in de landbouw manifesteren. 'Leer van mij dat ik zachtmoedig ben en nederig van hart', zegt Jezus.
Dit is moeilijk voor de boer. Je moet als ondernemer kiezen voor een lijn. En de overheid moet ruimte bieden om de keuze te laten bestaan. Bestuurders moeten de neiging bedwingen om 'nee' te zeggen. We wachten op een nieuwe landbouwcommissaris voor Europa die dit mogelijk maakt.'

Prof.dr. C.P. (Cees) Veerman, econoom en agrariër, was van 2002-2007 minister van landbouw. Naast diverse bestuurs- adviesfuncties, waaronder voorzitterschap van de deltacommissie 2008 en de Vereniging Natuurmonumenten, is Cees Veerman werkzaam als bijzonder hoogleraar aan de universiteiten van Wageningen en Tilburg. De leerstoel richt zich op vraagstukken rondom een duurzame plattelandsontwikkeling in Europa vanuit een breed perspectief van sociale, economische en technologische veranderingen.